ABD ve Avrupa Birliği arasındaki uzun süredir devam eden Airbus-Boeing rekabeti, 3,4 milyar dolarlık finansman nedeniyle yeniden bir ticaret krizine yol açma potansiyeli taşıyor. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Avrupa Yatırım Bankası’nın Airbus’a yönelik hazırlamış olduğu 3 milyar Euro’luk kredi paketinin şartlarına dair bilgi taleplerinin cevapsız kaldığını duyurdu. Greer, bu finansmanın piyasa koşullarına uygunluğunun belirlenememesi sonucunda, iki taraf arasında büyük yolcu uçaklarıyla ilgili daha önce varılan ticaret mutabakatının tehlikeye girdiğini ifade etti.
26 Ekim’de gerçekleştirilen ve 27 Ekim’de uluslararası ekonomik gündeme yansıyan açıklama, Washington’un Avrupa havacılık sektörüne ilişkin finansman politikalarını yeniden gözden geçirdiğini gösteriyor. ABD yönetimi henüz yeni bir gümrük vergisi ilan etmedi veya mevcut anlaşmayı iptal etmedi. Ancak kredinin belirsizliğinin devam etmesi durumunda, geçmişte milyarlarca dolarlık ticareti etkileyen Airbus-Boeing anlaşmazlığının yeniden alevlenme ihtimali ortaya çıkabilir.
ABD, 3 milyar Euro’luk kredinin detaylarını talep ediyor
Anlaşmazlığın merkezinde, Avrupa Yatırım Bankası’nın 29 Haziran 2026 tarihinde Airbus için onayladığı 3 milyar Euro’luk finansman paketi yer alıyor. Yaklaşık 3,4 milyar dolara denk gelen bu fonlama, bankanın bugüne kadar onayladığı en büyük kurumsal kredi paketi olma özelliği taşıyor. Finansmanın ilk dilimi olan 1 milyar Euro için sözleşme imzalanmışken geri kalan tutar ise daha geniş kapsamlı yatırım programını desteklemek amacıyla ayrılmıştır.
ABD yönetiminin itirazı, kredi paketinin büyüklüğünden çok hangi şartlarla sağlandığına odaklanıyor. Greer, sürekli yapılan taleplere rağmen kredinin detaylarının Washington’a ulaştırılmadığını belirterek, finansmanın Airbus’a piyasa koşulları dışında bir avantaj sunup sunmadığının netleştirilmesini istiyor. ABD tarafı bu konuda şeffaflığın sağlanmamasının mevcut ticaret anlaşmasının temel ilkeleri hakkında belirsizlik yarattığını savunuyor.
Boeing temmuzda harekete geçmişti
Kredi paketi, Airbus’ın Amerikalı rakibi Boeing’in de tepkisini çekmiş durumda. Boeing, temmuz ayında ABD Ticaret Temsilciliğine başvurarak Avrupa Birliği’nden finansmanın tüm koşullarının açıklanmasını talep etmişti. Şirket ayrıca kamu kaynaklı kredilerin piyasa koşullarına uygun olarak verilmesi gerektiği ilkesinin ihlal edilip edilmediğinin araştırılmasını istemişti.
Boeing’in itirazında finansmanın zamanlaması dikkate değer bir yer tuttu. Avrupa’nın havacılıkla ilgili ticaret uzlaşmasını uzatmasının hemen ardından Airbus’a büyük ölçekli bir kredi sağlanması Amerikan şirketi tarafından sorgulanmıştı. Tartışma ayrıca Airbus’ın 2030 civarında A320neo ailesini yenileyebilecek yeni bir uçak geliştirme çabalarıyla da ilişkilendiriliyor. Ancak kredi paketinin tamamının bu yeni uçak projesine ayrıldığına dair kesin bir bilgi mevcut değil.
Airbus: Kredi piyasa koşullarında verildi
Avrupa Yatırım Bankası ve Airbus ise finansmanın haksız devlet desteği niteliğinde olduğuna dair iddiaları reddediyorlar. Banka, kredinin faiz karşılığı verildiğini ve normal finansman faaliyetlerinin bir parçası olduğunu vurguluyor. Avrupa tarafı da Airbus’a olağan dışı mali avantaj tanımadıklarını ve işlemin ticaret uzlaşması ile uyumlu olduğunu savunuyor.
Airbus Mali İşler Direktörü Thomas Toepfer de önceki açıklamalarında finansmanın tamamen piyasa koşullarında sağlandığını belirtmişti. Şirket aynı zamanda uzun vadeli ve esnek finansman imkanlarının küresel üretim ağını, araştırma faaliyetlerini ve teknoloji yatırımlarını desteklediğini ifade ediyor. Bu nedenle taraflar arasındaki ana tartışma noktası kredinin sağlanıp sağlanmaması değil; bunun uluslararası ticaret kurallarına uygunluğu üzerinde yoğunlaşıyor.
17 yıllık ticaret mücadelesi yeniden gündemde
Airbus ile Boeing arasındaki devlet desteği sorunu, Dünya Ticaret Örgütü’nde yaklaşık 17 yıl süren hukuksal mücadelelere neden olmuştu. ABD ve Avrupa Birliği birbirlerinin uçak üreticilerine haksız destek sağladıkları iddiasıyla karşılıklı davalar açmıştı; bu süreçte milyarlarca dolarlık ticarete ilişkin gümrük vergileri uygulanmıştı. Uyuşmazlık yalnızca uçak üreticileriyle sınırlı kalmayarak havacılığın dışındaki ürünlerin ticareti üzerinde de etkili oldu.
Taraflar 2021 yılında bu uyuşmazlıktan kaynaklanan ek vergileri beş yıl süreyle askıya alma konusunda uzlaştılar. Yaklaşık 11,5 milyar dolarlık ticareti kapsayan bu mutabakatın büyük yolcu uçaklarının finansmanında piyasa koşullarına riayet edilmesini ve desteklerin şeffaf biçimde değerlendirilmesini öngördüğü belirtiliyor. Temmuz 2026’da uzatılan bu mutabakat yeni bir ticaret savaşını önlemeyi hedefliyordu; ancak son zamanlarda ortaya çıkan Airbus kredisindeki sorunlar anlaşmanın uygulanmasına dair görüş ayrılıklarının sürdüğünü gösteriyor.
Türkiye’deki havacılık sektörü nasıl etkilenebilir?
Airbus ile Boeing arasındaki rekabet Türkiye’nin sivil havacılık sektörü açısından da önem arz ediyor. Türk Hava Yolları ve diğer hava yolu şirketleri uzun vadeli filo planlamalarında bu iki üreticinin uçaklarına yer vermektedirler. Uçak geliştirme maliyetleri, finansman şartları ve üretim kapasitelerindeki olası değişiklikler küresel havacılık pazarındaki rekabetin dinamiklerini etkileyebilir.
Türkiye’deki havacılık endüstrisi de uluslararası üretim ve tedarik zincirleriyle bağlantılı olarak faaliyet göstermektedir. Bunun yanı sıra ABD’nin son açıklamaları Türkiye veya Türk hava yolu şirketlerine yönelik herhangi bir yaptırımı içermemektedir. Yeni gelişmelerin Türkiye’deki uçak teslimatlarına, siparişlere ya da fiyatlara doğrudan etkisi olduğuna dair henüz yayımlanmış bir karar bulunmamaktadır; olası sonuçlar Washington ile Brüksel arasındaki müzakerelerin gidişatına bağlı olacaktır.
Ticaret anlaşmasının geleceğini hangi karar şekillendirecek?
Kısa vadede en kritik gelişme Avrupa Birliği’nin ve Avrupa Yatırım Bankası’nın ABD’nin istediği kredi koşullarına dair bilgileri sağlayıp sağlamayacağı olacak. Washington bu finansmanın piyasa koşullarına uygunluğunu incelemek istiyor; Avrupa tarafı ise işlemin normal ticari şartlarda gerçekleştiğini savunuyor ve mevcut anlaşmayı ihlal etmedikleri konusunda direniyorlar.
Kredi şartlarının netleşmesi tarafların uyuşmazlığı yeni bir ticari önlem almadan çözmelerine olanak tanıyabilirken; görüş ayrılıklarının sürmesi durumunda konu daha geniş kapsamlı ticari müzakerelerin merkezine yerleşebilir. Şu an için kesinleşmiş herhangi bir ek vergi kararı yok ama dikkatler 3,4 milyar dolarlık kredinin mevcut anlaşmaya uygun olup olmadığına ilişkin diplomatik gerilim üzerinde yoğunlaşıyor.
